- देवेन्द्र किशोर ढुङगाना
- प्रधान सम्पादक "स्वतन्त्र आवाज़"
झापा जिल्लामा सम्पन्न पछिल्लो निर्वाचनले नेपाली कांग्रेसका लागि एउटा गम्भीर राजनीतिक सन्देश दिएको छ—यो केवल हार होइन, आत्मसमीक्षाको अपरिहार्य क्षण हो। लामो समयदेखि प्रभाव जमाउँदै आएको क्षेत्रमा पराजय व्यहोर्नु कुनै सामान्य घटना होइन; यो संगठनभित्र मौलाउँदै गएको आन्तरिक कमजोरी, नेतृत्वप्रतिको अविश्वास र जनतासँगको दूरीको प्रत्यक्ष अभिव्यक्ति हो। बाह्य प्रतिस्पर्धालाई दोष दिन सहज हुन्छ, तर झापाको परिणामले स्पष्ट देखाएको छ, कांग्रेसको मुख्य समस्या बाहिर होइन, भित्रै छ।
चुनावअघि देखिएको प्रतिस्पर्धात्मक अवस्था, कार्यकर्ताको उपस्थिति र संगठनात्मक संरचना हेर्दा कांग्रेस कमजोर देखिँदैनथ्यो। तर अन्तिम परिणामले देखायो—ऊर्जाभन्दा पनि एकता र विश्वास महत्वपूर्ण हुन्छ। पार्टीभित्रको गुटगत विभाजन यस पराजयको मूल कारणका रूपमा देखिएको छ। लामो समयदेखि जारी शक्ति संघर्षले नेतृत्वलाई कमजोर मात्र बनाएन, कार्यकर्तालाई पनि द्विविधामा पारेको छ। जब चुनावको समयमा नै पार्टी एक ढिक्का हुन सक्दैन, त्यहाँ मतदाताले किन विश्वास गर्ने?
गुटबन्दीको असर केवल शीर्ष तहमा सीमित रहेन। यसको प्रत्यक्ष प्रभाव कार्यकर्ता तहसम्म पुगेको देखिन्छ। कतिपय स्थानमा कार्यकर्ताहरू निष्क्रिय बसे, कतै मौन विरोध गरे, र कतै ‘क्रस भोटिङ’ समेत भएको आशंका गरिएको छ। यस्तो अवस्थामा चुनाव जित्ने आधार स्वतः कमजोर हुन्छ। संगठन चलाउन केवल संरचना पर्याप्त हुँदैन; त्यसमा भावनात्मक एकता र साझा लक्ष्य आवश्यक हुन्छ।
उम्मेदवार चयनप्रतिको असन्तुष्टि अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। पार्टीभित्र नातावाद, पहुँच र गुटीय प्रभावका आधारमा टिकट वितरण हुने प्रवृत्तिले योग्य र जनआधारित नेतृत्वलाई पन्छ्याउने काम गरेको आरोप नयाँ होइन। जब स्थानीय स्तरका कार्यकर्ता र समर्थकले आफूलाई बेवास्ता भएको महसुस गर्छन्, उनीहरू मतमार्फत असन्तुष्टि व्यक्त गर्न पछि हट्दैनन्। झापाको नतिजा त्यसैको प्रतिबिम्ब हो।
यससँगै, स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरूप्रति बढ्दो असन्तोष पनि निर्णायक कारक बनेको छ। जनताको नजिकको सरकारको रूपमा स्थानीय तहले सेवा प्रवाहमा प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्ने अपेक्षा हुन्छ। तर व्यवहार, कार्यशैली र पारदर्शितामा देखिएको कमजोरीले जनतामा वितृष्णा बढाएको छ। “के गरे?” भन्दा पनि “किन गरेनन्?” भन्ने प्रश्नले अहिले जनमत निर्देशित गरिरहेको छ। यही असन्तुष्टि मतमा रूपान्तरण भएको देखिन्छ।
अर्को महत्वपूर्ण आयाम हो—मतदाताको बदलिँदो मनोविज्ञान हो । अहिलेका मतदाता, विशेषगरी युवा पुस्ता, परम्परागत राजनीतिक निष्ठाभन्दा पनि परिणाममुखी नेतृत्व खोजिरहेका छन्। उनीहरू ‘एकपटक नयाँलाई हेरौँ’ भन्ने सोचमा देखिए। यसले पुराना दलहरूलाई चुनौती दिएको छ। झापामा पनि यही प्रवृत्ति देखियो—पार्टीप्रति आस्था कायमै भए पनि मत भने विकल्पतर्फ गयो। यो संकेत हो कि मतदाता अब अन्ध समर्थनमा होइन, मूल्याङ्कनमा विश्वास गर्न थालेका छन्।
कांग्रेसले युवा मतदातालाई आकर्षित गर्न नसक्नु अर्को कमजोरी हो। बेरोजगारी, महँगी र अवसरको अभावले युवामा असन्तोष बढेको छ। तर पार्टीले उनीहरूलाई स्पष्ट दृष्टिकोण र भरोसायोग्य योजना दिन सकेन। परिणामतः युवा मतदाताले नयाँ विकल्प रोजे। भविष्यको राजनीति युवाको हातमा हुने भएकाले यो संकेत कांग्रेसका लागि झनै गम्भीर बन्यो ।
इतिहासले पनि झापामा कांग्रेसको कमजोर हुँदै गएको अवस्था देखाउँदै आएको छ। २०७४ र २०७९ का निर्वाचनमा समेत पराजय व्यहोरेको सन्दर्भले यो समस्या नयाँ नभएको प्रमाणित गर्छ। तर पनि सुधारका ठोस प्रयास नदेखिनु नेतृत्वको कमजोरी हो। विगतबाट पाठ सिक्न नसक्नु नै वर्तमान संकटको कारण बनेको छ।
अब प्रश्न उठ्छ—अब के गर्ने? पहिलो, पार्टीभित्रको गुटीय राजनीति अन्त्य गर्नैपर्छ। विचार र नीति केन्द्रित प्रतिस्पर्धा स्वस्थ हुन्छ, तर व्यक्तिगत शक्ति संघर्षले संगठन ध्वस्त बनाउँछ। दोस्रो, सदस्यता र नेतृत्व चयन प्रक्रियामा पारदर्शिता र मेरिट प्रणाली लागू गर्न आवश्यक छ। योगदान, क्षमता र जनविश्वासका आधारमा नेतृत्व अघि ल्याउन सके मात्र संगठन पुनर्जीवित हुन सक्छ।
तेस्रो, जनतासँगको सम्बन्ध पुनःस्थापना गर्नुपर्छ। चुनावको बेला मात्र होइन, निरन्तर जनताको समस्या सुन्ने र समाधान गर्ने संस्कृति विकास गर्नुपर्छ। चौथो, युवालाई केन्द्रमा राखेर नीति निर्माण गर्नुपर्छ—रोजगारी, उद्यमशीलता र शिक्षा सुधारका ठोस योजना आवश्यक छन्।
झापाको परिणाम कांग्रेसका लागि अन्त्य होइन, अवसर पनि हो—सुधारको अवसर हो । तर यो अवसर समयमै उपयोग गर्न सकिएन भने भविष्य अझ चुनौतीपूर्ण बन्नेछ। राजनीतिक इतिहासले देखाएको छ—जनताको विश्वास गुमाउन सजिलो हुन्छ, तर पुनः प्राप्त गर्न निकै कठिन छ । त्यसैले अब ढिलाइ होइन, निर्णायक कदम चाल्ने समय आएको छ।
